So sánh cờ tướng và cờ vua

Bàn cờ tướng khác bàn cờ vua ở đâu?

Bàn cờ vua có sáu mươi tư ô, xếp thành tám cột và tám hàng, và mỗi quân cờ đứng bên trong một ô. Bàn cờ tướng thì có chín đường dọc, gọi là cột, và mười đường ngang, gọi là hàng. Quân cờ tướng đứng trên chín mươi giao điểm, nơi những đường này cắt nhau.

Bàn cờ tướng còn có hai chi tiết mà cờ vua không có. Một dòng sông chạy ngang qua giữa bàn cờ: Tượng không bao giờ được qua sông, còn Tốt đã qua sông thì được đi thêm sang ngang. Ở mỗi đầu bàn cờ có một cung, là hình vuông rộng ba cột, cao ba hàng và được đánh dấu bằng hai đường chéo. Tướng và hai Sĩ không bao giờ được rời khỏi cung.

Mỗi bên bắt đầu ván với mười sáu quân, thuộc bảy loại trong cờ tướng và sáu loại trong cờ vua. Tính từ mỗi góc của hàng cuối vào trong, Xe, Mã và Tượng đứng theo cùng thứ tự như quân xe, quân mã và quân tượng. Ở giữa hàng cuối, nơi cờ vua đặt quân vua và quân hậu, Tướng đứng giữa hai Sĩ. Hai quân Pháo đứng ở giao điểm thứ hai phía trước hai quân Mã, còn năm quân Tốt đứng cách nhau một cột, ở hàng ngay trước hai quân Pháo.

Mã trong cờ tướng và mã trong cờ vua

Nước đi của Mã có cùng hình dạng với nước đi của quân mã trong cờ vua: một giao điểm theo cột hoặc theo hàng, rồi một giao điểm chéo ra phía ngoài. Điểm khác là Mã có thể bị cản. Giao điểm đầu tiên trên đường đi của Mã gọi là chân Mã, và khi có bất kỳ quân nào đứng ở chân Mã, Mã không thể đi theo hướng đó. Quân mã trong cờ vua thì nhảy qua mọi quân đứng cạnh nó, nên không quân nào có thể cản nó theo cách này.

Trên sơ đồ cờ vua, các quân chốt đứng ở bốn ô ngay phía trước, hai bên và phía sau quân mã, nhưng quân mã vẫn đến được cả tám ô của nó. Nếu một quân Mã bị vây theo cùng cách đó, tức là có một quân ở mỗi giao điểm trong bốn giao điểm kề bên, Mã sẽ không đi được nước nào.

Theo thang giá trị của cờ tướng, Mã có giá trị 4 điểm, còn theo thang giá trị của cờ vua, quân mã có giá trị 3 điểm. Ở đầu ván, Pháo thường mạnh hơn Mã, vì bàn cờ còn nhiều quân và các quân này thường cản Mã. Đến tàn cuộc, Mã trở thành quân tấn công mạnh hơn trong hai quân.

Tướng, Sĩ, vua và hậu

Tướng đi một giao điểm theo cột hoặc theo hàng, còn mỗi Sĩ đi một giao điểm theo một đường chéo của cung. Cả hai quân đều không được rời khỏi cung, nên Tướng chỉ đứng được trên chín giao điểm và mỗi Sĩ chỉ đứng được trên năm giao điểm. Quân vua trong cờ vua bước sang bất kỳ ô kề bên nào, kể cả các ô theo đường chéo, và có thể đi đến bất cứ đâu trên bàn cờ. Quân vua còn có thể nhập thành với một quân xe, và cờ tướng không có nước đi nào như vậy.

Cờ tướng không có quân hậu. Trong cờ vua, quân hậu là quân mạnh nhất: nó đi xa bao nhiêu cũng được theo cột, theo hàng hoặc theo đường chéo, và có giá trị 9 điểm theo thang giá trị của cờ vua. Sĩ và quân hậu có lẽ cùng bắt nguồn từ một quân của trò chaturanga, quân mantri. Tuy vậy, Sĩ chỉ đi mỗi lần một giao điểm, không bao giờ rời khỏi cung và chỉ có giá trị 2 điểm theo thang giá trị của cờ tướng.

Hai Tướng không bao giờ được đối mặt trên cùng một cột mà không có quân nào ở giữa, và nước đi khiến hai Tướng đối mặt là phạm luật. Vì vậy, khi một Tướng đứng trên một cột trống, Tướng bên kia không được bước vào cột đó, và một quân đứng một mình giữa hai Tướng không được rời khỏi cột ấy. Bạn biết thế đối vua trong tàn cuộc cờ vua, nhưng hai Tướng không bao giờ có thể đến đủ gần nhau để tạo ra thế đó. Trong tàn cuộc cờ tướng, luật cấm hai Tướng đối mặt đảm nhận vai trò ấy, vì luật này cho phép một Tướng hạn chế đường đi của Tướng kia.

Pháo ăn quân như thế nào?

Trong cờ vua không có quân nào ăn quân theo cách của Pháo. Khi không ăn quân, Pháo đi giống như Xe, theo cột hoặc theo hàng qua bao nhiêu giao điểm cũng được, miễn là không có quân nào cản đường. Khi ăn quân, Pháo phải nhảy qua đúng một quân, gọi là ngòi, rồi ăn quân đầu tiên ở phía sau ngòi, với điều kiện quân đó là quân của đối phương. Ngòi có thể là quân của bất kỳ bên nào.

Sơ đồ cờ vua cho thấy rõ điểm khác biệt này. Quân xe ở a4 có thể ăn quân mã ở d4, nhưng không đến được quân tượng ở f4, vì quân mã cản đường. Nếu một quân Pháo đứng ở a4, Pháo sẽ không ăn được quân mã, vì giữa hai quân không có quân nào, nhưng lại ăn được quân tượng bằng cách nhảy qua quân mã.

Khi bị Pháo chiếu, bạn có thêm một cách đỡ chiếu mà cờ vua không có: nếu ngòi là quân của chính bạn, đưa quân ấy ra khỏi đường chiếu là hết bị chiếu. Theo thang giá trị của cờ tướng, Pháo có giá trị 4 điểm, bằng Mã. Ở đầu ván, khi còn nhiều quân để làm ngòi, Pháo thường mạnh hơn Mã, còn trong tàn cuộc, Pháo nhìn chung là quân phòng thủ tốt hơn.

Những gì kho cờ cho thấy

Kho cờ của Xiangqi Arena lưu 29.164 ván cờ giữa người với người. Trong số đó, 12.003 ván có ghi ngày tháng và đến từ các giải quốc gia của Trung Quốc tổ chức từ năm 1990 đến năm 2008, còn những ván còn lại là ván của các danh thủ và không ghi ngày tháng.

Bên Đỏ, bên đi trước, thắng 37% số ván này, bên Đen thắng 26%, và 36% số ván hòa. Trung bình, một ván cờ kéo dài khoảng 43 nước của mỗi bên. Đây là những ván cờ giữa các kỳ thủ mạnh, nên các con số mô tả lối chơi ở trình độ cao, và những ván cờ giải trí của bạn có thể cho ra con số khác. Khi đã nắm luật, xem lại vài ván trong số này là một bước tiếp theo hợp lý.

Bảng tóm tắt luật chơi

Bảng dưới đây đặt các luật chính của hai môn cờ cạnh nhau. Ở những chỗ luật của trang web khác với luật chính thức, chẳng hạn như luật hòa do không ăn quân, bảng ghi theo luật của trang web. Bảng này không giúp bạn chơi hay hơn, nhưng bạn có thể dùng nó để tra nhanh một luật trong những ván đầu tiên.