Nguyên tắc khai cuộc

Pháo đầu nhắm vào đâu?

Một chủ đề thường gặp trong khai cuộc là cuộc tranh chấp ở trung tâm, nhất là quanh các quân Tốt giữa. Khai cuộc phổ biến nhất là Pháo đầu (当头炮, dangtoupao), trong đó bên Đỏ đưa một quân Pháo vào cột giữa. Nước đi này đe dọa ngay quân Tốt giữa của bên Đen.

Đây là khai cuộc mà bên đi trước dùng nhiều nhất hiện nay, và kho cờ của Xiangqi Arena cũng cho thấy điều đó. Trong 29.164 ván cờ giữa người với người, có 17.286 ván mở đầu bằng Pháo đầu, với nước h2e2 hoặc nước đối xứng của nó là b2e2.

Trên bàn cờ, quân Pháo Đỏ đi từ h2 đến e2. Đường ngắm của nó chạy lên theo cột e, qua quân Tốt Đỏ ở e3 làm ngòi, đến quân Tốt Đen ở e6.

Nước đáp thường gặp nhất của bên Đen là đưa quân Mã ở cùng phía bàn cờ ra, h9g7, để từ g7 quân Mã bảo vệ e6. Cặp nước này được gọi chung bằng một câu có vần, 当头炮，马来跳 (dangtoupao, ma lai tiao).

Trong các khai cuộc có thể tiếp theo, phổ biến nhất là Bình phong mã (屏风马, pingfengma), trong đó quân Mã còn lại của bên Đen ra c7 và cũng bảo vệ quân Tốt giữa. Nếu bạn cầm quân Đỏ và đi Pháo đầu, đây là thế phòng thủ bạn sẽ gặp nhiều nhất.

Sớm đưa Xe ra

Nguyên tắc đầu tiên là sớm đưa ít nhất một quân Xe ra và đặt Xe đó trên một cột hoặc một hàng trống. Xe là quân mạnh nhất và có tầm hoạt động xa. Thế nhưng khi bắt đầu ván, các quân mạnh của bạn lại đứng ở những vị trí chưa tốt, nhất là Xe và Mã, nên phải đưa chúng ra nhanh.

Một câu ngạn ngữ Trung Quốc, 三步不出车，必定要输棋 (san bu bu chu ju, biding yao shuqi), cho rằng chỉ người chơi kém mới không ra Xe trong ba nước đầu. Không nên hiểu câu này theo nghĩa đen, và các ván cờ hiện đại thường đi ngược lại điều đó.

Bàn cờ này diễn tiếp các nước của Pháo đầu. Sau h2e2 và h9g7, quân Mã Đỏ nhảy từ h0 lên g2. Khi hai quân Mã đã rời h9 và h0, mỗi quân Xe có thể đi ngang một bước sang cột h: bên Đen đi i9h9, và bên Đỏ đáp lại bằng i0h0.

Cột h không có quân Tốt nào, và quân Pháo Đỏ đã rời h2 từ nước đầu tiên. Vì vậy, các dấu từ h1 đến h6 cho thấy những giao điểm trống mà Xe Đỏ đã vươn tới, cho đến quân Pháo Đen ở h7. Cả hai bên đều đưa một quân Xe ra trong ba nước đầu, và không bên nào đi một quân hai lần, đúng như nguyên tắc thứ hai.

Hai nguyên tắc cuối nói về sự cân bằng và an toàn. Hãy ra quân ở hai cánh với tốc độ tương đương, vì cánh chậm hơn có thể bị tấn công. Hãy giữ Tướng được che chắn trong khai cuộc và trung cuộc: đi Tướng sẽ tốn thời gian ra quân, và vì là quân quan trọng nhất, Tướng dễ trở thành mục tiêu.

Những nước Tốt mở đường cho Mã

Trong khai cuộc, Tốt thường được đẩy lên để không còn cản đường Mã của bên mình. Khác với các quân chốt trong một chuỗi chốt của cờ vua, các quân Tốt hiếm khi bảo vệ lẫn nhau.

Để giữ thế chủ động và để các quân được cơ động, bạn thường phải thí Tốt trong khai cuộc và trung cuộc. Những quân Tốt gần cột giữa thường có giá trị cao hơn, vì chúng có thể tham gia tấn công.

Bàn cờ bắt đầu bằng nước đẩy Tốt từ c3 lên c4, một trong những nước đầu thường gặp của bên Đỏ. Bên Đen đáp lại bằng cách đưa một quân Pháo từ b7 sang c7, và quân Mã Đỏ nhảy từ b0 lên c2.

Muốn nhảy lên phía trước từ c2, quân Mã phải đi qua c3, giao điểm mà quân Tốt đã rời đi. Hai đường kẻ đến b4 và d4 là những nước nhảy mà quân Tốt sẽ cản nếu còn đứng ở đó.

Có nên ăn Tốt giữa không?

Nguyên tắc thứ ba cảnh báo thói tham ăn Tốt. Trong khai cuộc, Tốt là quân có giá trị thấp nhất, vì trên bàn cờ vẫn còn nhiều quân mạnh hơn. Mỗi nước bạn bỏ ra để ăn Tốt đều làm chậm việc ra quân của các quân còn lại. Một quân Tốt giữa không được bảo vệ cũng có thể là “Tốt độc”, nhất là khi bên ăn nó không có ngay nước tiếp theo để duy trì sức ép lên cột giữa.

Bàn cờ cuối cùng diễn lại một cái bẫy mà người mới chơi dễ mắc. Sau h2e2, bên Đen đáp lại bằng Pháo đầu của chính mình, h7e7. Quân Pháo Đỏ ăn quân Tốt ở e6, đồng thời chiếu Tướng, vì lúc này quân Pháo Đen ở e7 là ngòi giữa Pháo Đỏ và Tướng Đen.

Bên Đen chặn nước chiếu bằng quân Sĩ, d9e8, rồi cả hai bên đều đưa một quân Mã ra, h0g2 và h9g7. Quân Mã ở g7 tấn công quân Pháo, và quân Pháo lui về e4. Sau đó quân Xe Đen ra h9, trong khi cả hai quân Xe Đỏ vẫn ở vị trí xuất phát.

Khi bên Đen đáp lại như vậy, nước ăn Tốt cản trở việc ra quân và sự phối hợp của các quân bên Đỏ. Khi quân Tốt giữa không còn, các quân Mã của bên Đen có thể chiếm trung tâm trong những nước tiếp theo. Ngoài ra, quân Pháo Đỏ đã đi ba trong bốn nước của bên Đỏ, tức là kiểu đi một quân nhiều lần mà nguyên tắc thứ hai cảnh báo.

Để luyện tập, bạn hãy học các bài khai cuộc và làm các bài luyện trong mục Học chơi cờ, rồi thử áp dụng các nguyên tắc này trong vài ván đấu với máy. Các nguyên tắc không tự mang lại chiến thắng, nhưng chúng giúp bạn mở đầu ván cờ cho tốt.