Các đòn chiếu hết kinh điển

Vì sao là hình mẫu, không phải tính toán

Một đòn sát mẫu là một chứng minh bạn mang theo người: một khi biết hình ấy thắng, bạn thôi kiểm chứng nó và bắt đầu lái quân về phía nó. Kỳ thủ mạnh tính toán ít hơn người mới trong thế thắng, vì họ nhận ra thế cờ với tới được đích nào trong mười hai đích này và đơn giản là dẫn quân tới đó. Mỗi mục dưới đây cho hình của đòn, những quân nó cần, và nguồn thủ hóa giải nó - vì biết thuốc giải cũng là cách dùng các đòn này từ ghế bên thủ.

Hình cờ trong bài này cho thấy hình cốt lõi đã lược bỏ nhiễu. Trên Xiangqi Arena, đúng những hình ấy xuất hiện trong chiến dịch giải đố với đầy đủ thế cờ bao quanh - đọc trước, giải sau là thứ tự được thiết kế.

Mã hậu pháo

Cặp bài trùng nổi tiếng nhất cờ tướng: con mã đứng gác gần cung địch, phủ các ô thoát của tướng, trong khi khẩu pháo xếp hàng trên lộ của tướng, dùng chính con mã làm ngòi. Riêng lẻ chẳng quân nào đe dọa gì; hợp lại là chiếu hết. Trong hình kinh điển bên dưới - mã ngay cửa cung phủ cả hai ô chéo thoát trong khi pháo chiếu xuyên qua nó.

Cách thủ, khi còn cách: một sĩ hay tượng chen vào tuyến pháo sau con mã, hoặc đuổi mã trước khi dàn hỏa lực thành hình. Khi cả hai quân đã vào vị trí thì thường hết thuốc - vì thế đòn này không hẳn là chiến thuật mà là một đích đến.

Trùng pháo

Hai khẩu pháo trên một cột, khẩu trước làm ngòi cho khẩu sau: pháo sau chiếu, tướng không ăn nổi thứ được pháo trước bảo kê bằng chính vị trí đứng, và nếu tướng lùi thì tuyến của pháo sau vẫn xuyên qua đúng ngòi ấy đuổi theo. Trước một vị tướng mà đôi sĩ nhà chiếm hai góc đáy cung - tự chặn lối thoát ngang, như trong hình - cột dọc thành hành lang không lối ra.

Đòn này dạy một chân lý về cặp pháo: sức mạnh của chúng nhân lên trên cùng một tuyến. Cách thủ tiêu chuẩn là chen quân giữa hai khẩu pháo để tách dàn, hoặc một đòn phản chiếu không bao giờ cho nó kịp lắp ráp.

Thiết môn thuyên

Một khẩu pháo cắm trên lộ giữa với một ngòi cài then cung địch ("chốt cửa sắt"): tướng địch không băng nổi qua lộ pháo đang quét, nên bị nhốt ở nửa cung bên kia. Một con xe khi ấy trườn xuống hàng đáy của nửa bị nhốt và chiếu hết - cái then giữ cửa, con xe bước qua. Đòn này thắng với lực lượng ít đến kinh ngạc, và vì thế lý thuyết tàn cuộc định giá khẩu pháo trên lộ giữa cao hơn giá trị đổi chác của nó.

Chỗ thủ nằm ở cái ngòi: cái then cần đúng một quân giữa pháo và tướng, nên bên thủ chiến đấu để nhổ nó, thêm quân thứ hai, hoặc đổi con xe sát thủ. Là bên công, hãy giữ cái ngòi như giữ chính đòn chiếu hết.

Ngọa tào mã

Con mã đáp xuống điểm chéo cạnh góc trước cung địch - "chuồng nằm" (ngọa tào) - chiếu tướng ngay ô nhà mà không có câu trả lời hợp lệ: các ô thoát bị chính con mã và đồ đạc của tướng phủ kín. Đây là đòn sát một-quân thuần khiết nhất của cờ tướng, và nó xuất hiện thường trực như một lời đe thắng quân ngay cả khi bản thân đòn sát bị đỡ.

Điều khiến các ô ngọa tào đặc biệt là hình học: từ đó nước mã phủ đồng thời trung cung và góc cung. Thuộc hai điểm ngọa tào mỗi bên bàn cờ và các tàn cuộc mã đổi hẳn tính chất - bỗng nhiên mọi cuộc điều mã đều có đích đến.

Giáp xa - đôi xe so le

Hai con xe trên hai tuyến kề nhau - một cột một hàng, hoặc hai cột cách một bước - thay phiên chiếu và dồn tướng vào góc. Mỗi nước chiếu ép tướng bước sang đúng tuyến mà con xe kia sắp quét; tướng chạy chữ chi theo đúng lối đôi xe vẽ sẵn cho đến khi cung cạn ô. Đây là đòn sát quân nặng mà ai cũng tự khám phá, được mài thành kỹ thuật.

Linh hồn của kỹ thuật là kiên nhẫn: đôi xe không bao giờ vội, không bao giờ cho phép một nước chen có nhịp, và tước các ô của cung theo vòng quay nghiêm ngặt. Cách thủ là một quân chặn đến kèm đe dọa, hoặc đổi bớt một xe - vì thế đòn này thường mở màn bằng một cú thí điều hướng.

Muộn sát - cung tự nghẹt

Sĩ tượng nhà chặn kín mọi ô thoát của tướng, và một nước chiếu duy nhất kết thúc ván cờ ("chết ngạt"). Pháo ra tay nhiều nhất - nước chiếu xuyên ngòi không thể bị cái cung chật chội chặn lại, vì đồ đạc trong cung là vấn đề chứ không phải giải pháp. Đòn này là lời nhắc tử sinh của cờ tướng: lớp vỏ che chở tướng cả ván cũng là nấm mồ nếu nó đầy sai cách.

Bên công dàn dựng nó bằng cách ép quân thủ vào các ô gây nghẹt - một cú thí buộc phải ăn bằng sĩ, một nước chiếu buộc phải chặn bằng tượng. Bên thủ tránh nó bằng thói quen giữ một ô cung thật sự trống - thói quen đáng giá cả một bậc xếp hạng.

Quải giác mã

Con mã treo ở điểm góc cung phủ đường chéo thoát của tướng trong khi một quân nặng giáng đòn. Nó là anh em của ngọa tào - cùng quân cờ, ô đặc trưng còn lại - và hai đòn cộng lại nghĩa là một con mã lượn quanh cung địch không bao giờ cách đòn sát quá hai nước. Đòn này hay kết liễu những cuộc công do xe khởi xướng: xe chiếu, tướng bước về góc, mà góc thì mã đã chiếm sẵn.

Với bên thủ, thời điểm hành động là khi con mã đang tiếp cận: các ô góc chỉ với tới từ ít điểm, và khống chế các điểm tiếp cận ấy bằng một tốt hay tượng là phủ nhận cả bộ hình học với giá rẻ.

Hải để lao nguyệt

Đòn tàn cuộc kinh điển của xe-pháo trước tướng có xe giữ ("vớt trăng đáy biển"): con xe ghim lộ của tướng từ phía trước trong khi khẩu pháo du hành xuống hàng đáy - "đáy biển" - ra sau lưng con xe thủ, đánh bật nó từ bên dưới. Con xe thủ, bị tấn công từ hướng không thể vừa đỡ vừa giữ chốt ghim, phải bỏ lộ, và đòn sát theo sau. Đây là cách thắng tiêu chuẩn của một trong những tàn cuộc phổ biến nhất, và biết nó là đổi nửa điểm thành một điểm hàng chục lần trong đời cờ.

Cái tên chính là kỹ thuật: pháo vớt từ bên dưới. Bên thủ giữ hòa bằng cách để tướng tránh hẳn lộ thoáng, hoặc đổi khẩu pháo trước khi cú vớt bắt đầu - pháo đã chạm đáy biển là thế cờ thua cưỡng bức.

Nhị quỷ phách môn

Hai con tốt sánh vai bước tới hai góc trước cung địch ("hai con quỷ đập cửa") và giữa chúng phủ kín mọi ô tướng có thể dùng - hình bên dưới là một nước trước hồi kết. Khiêm tốn, chậm chạp, và tuyệt đối không thể cản một khi đã thành hình: tốt không thể bị đuổi, không tốn gì để duy trì, và con này giữ ô tiến của con kia. Một quân thứ ba trao nước chiếu cuối, nhưng đôi tốt mới là đòn sát.

Đòn này là lý do lý thuyết tàn cuộc định giá tốt qua sông cao đến vậy. Cách thủ nằm ở mười nước trước đó: tốt phải bị chặn từ bờ sông, vì đến trước cửa cung thì số học đã thay chỗ chiến thuật.

Thiên địa pháo

Một khẩu pháo quét lộ giữa - trời - trong khi khẩu kia trườn dọc hàng đáy địch - đất. Pháo trời đóng băng tướng trên lộ giữa; pháo đất vặt sạch quân giữ hàng đáy hoặc chiếu hết dọc nó, và quân thủ không thể phủ cả hai tầng cùng lúc. Đây là bước tiến hóa tự nhiên của thiết môn thuyên: vẫn thế trói trung lộ ấy, cộng thêm mặt trận thứ hai mà đồ đạc trong cung không đáp nổi.

Đội hình chuyển thành sát cục theo nhiều đường - một con xe nhập vào tuyến nào đó là đường hay gặp nhất - và thủ nó là chuyện khước từ hàng đáy của khẩu pháo thứ hai: giữ một con xe trên hàng đáy, hoặc đổi pháo đất bằng bất kỳ giá hợp lý nào.

Bạch liễm tướng - tướng lộ mặt

Hai vị tướng không bao giờ được nhìn nhau trên lộ thoáng - và luật ấy là một vũ khí: đưa tướng nhà ra một lộ giữa thoáng và tướng địch bị cấm trọn dãy ô của lộ ấy, như thể tướng của bạn là con xe đang quét xuống. Trong tàn cuộc, sức ép vương giả này cộng một quân khiêm tốn - thường chỉ một con tốt - phủ cả cung và chiếu hết. Những tàn cuộc trông như hòa lột xác khi tướng bên công bước ra.

Đòn này lập trình lại cách bạn định giá tướng: thụ động cả ván, nó là quân chiến đấu trong tàn cuộc, và trung tâm hóa nó sớm ở tàn cuộc là kỹ thuật chứ không phải liều lĩnh. Cách thủ, đối xứng: giữ lộ giữa nhà khép kín, hoặc chiếm nó trước.

Song chiếu

Hai quân cùng chiếu một lúc - con mã nhảy khỏi tuyến pháo, vừa mở màn nước chiếu của pháo vừa tự chiếu. Không nước chen nào đỡ được cả hai tuyến, không cú ăn đơn lẻ nào nhổ được cả hai quân công: tướng buộc phải chạy, mà bên công đã chọn thế cờ với đầy đủ hiểu biết nó phải chạy về đâu. Trong cờ tướng, khẩu pháo khiến song chiếu độc địa có một không hai, vì quân di chuyển để lộ đòn chiếu lại chính là cái ngòi.

Song chiếu kết liễu ván cờ, nhưng công dụng thường nhật của nó lặng lẽ hơn: là nước ép buộc tái bố trí hai quân công kèm nhịp. Hãy rà nó mỗi khi pháo của bạn, một quân nhà trên tuyến pháo, và tướng địch rơi vào hàng thẳng - sự thẳng hàng vừa là còi báo động vừa là thiệp mời.

Luyện các đòn sát

Khả năng nhận diện đến từ sự lặp lại có kháng cự. Giáo trình sát cục trên Xiangqi Arena luyện từng hình trong mười hai hình này thành bài học tương tác - bàn cờ chỉ nhận chuỗi nước sát - rồi chiến dịch giải đố giấu đúng những hình ấy vào các thế cờ hoàn chỉnh, nơi kiến thức hình mẫu hóa thành sức cờ. Mười phút giải đố mỗi ngày trong một tháng dạy những hình này sâu hơn mọi trang sách, kể cả trang này.